İslam Medeniyetinde Evrim Düşüncesi

31 Temmuz 2009 9 Yorum

Özellikle son yıllarda Evrimsel sürecin bir Yaratıcı’yı reddetme anlamına geldiği yönünde yoğun bir propaganda ile karşı karşıyayız. Belirli bâzı odakların çıkartmış olduğu yayınlar, inançlı insanları “Evrim ile Yaratıcı arasında” bir seçim yapmaya zorlamakta ve Evrimin bilimsel bir teori olduğunu kabul edenleri Kutsal metinleri reddetmekle etiketlemekte.

Hâlbuki, İslam Medeniyetinde, Abbasilere kadar olan dönemde, Tanrı’nın yoktan var ettiğinin değil, Ahmed bin Muhammad Ali Maskawaih (11. yy), Nasiraddin Tusi (13. yy), Al Biruni (10. yy), Al Cahiz (8. yy) ve Al Nazzam gibi müslüman bilim insanlarının eserlerinde evrim düşüncesinin izlerini görüyoruz. Bu dönemin sonuna kadar “yaratılış inancı” “evrim düşüncesi” ile tamamen paralel gitmesine ve doğal karşılanmasına rağmen bundan sonraki dönemlerde bu inanıştan ayrılmalar baş gösteriyor. Dînî açıdan Abbasilere kadar olan dönemde “yaratılış ile evrim” paralel düşünce sistemleri olarak giderken, ortaçağda bilimin Katolik Kilisesi ile ters düşmesi (Evrenin merkezine insanı koyması, ~İsa’nın Tanrı’nın oğlu olması hasebiyle insanların da maymun benzeri varlıklardan gelemeyeceği düşüncesi) sonrasında İslam dünyasının da bundan nasiplenmesiyle evrimci düşünce sistemi de popülerliğini yitirmeye başladı. Fakat gene de İslam medeniyetinde İbn-i Sina’nın eserlerinde ve 12. yüzyılda İbn-i Tufeyl’de hayatın bazı madde ve gazların kimyasal bileşimi ile oluştuğunu belirtmesi, evrim düşücesinin gene de varlığını devam ettirdiğinin bir göstergesidir. Bununla birlikte dînî açıdan yorumlara bakacak olursak Osmanlı bilgini Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın (18. yy) Marifetname’sinde geçen “Bu şerefli vücudun yükseliş başlangıcı madenler olmuştur ki, onların başlangıcı kaygan çamurdur. Sonra ondan taşlar mertebesine yükselmiştir. Ta iş ve sûrette insana benzeyen nesnas (büyük bir maymun türü) ve maymun mertebesini bulmuştur. O mertebeden dahi yükselip insan suretine gelmiştir” (Cilt I, s.71) satırları da son dönemlerde bile hayatın kökenlerinin evrim temelli olarak açıklanabileceğini netbir şekilde gösteriyor.

Mevlana’nın eserlerinden de bu konuya işâret edebileceğini düşündüğümüz alıntılarla iletimizi noktalandıralım.

“Fihi Mafih” (Ne Varsa İçindedir) adlı eserinden:

“Mesela önce toprak ve cemaddın (cansızdın), seni bitki âlemine getirdi; bitki âleminden ‘alaka (kan)’ ve ‘mudğa (et)’ âlemine sefer ettin. İşte keramet budur… Bunu inkâr etme ve sana bundan haber verirlerse kabul et.”

“Divan” adlı eserinden:

“İlkin, maden idin, sonra bitki, ‘Bilahare hayvan oldun: Bu gözlerinden nasıl gizli kalacaktır?’ Bundan sonra, bilgi, akıl ve imanla donatılmış insan oldun.”

Ünlü Mesnevi’sinde de birkaç yerde benzer sözler yer alıyor:

“Ben de cansız varlıktan oldum, biten, boy atıp gelişen nebat (bitki) oldum; artık ölüp azalmaktan, noksana düşmekten ne diye korkacakmışım?”

“Hiçbir şeyden haberi olmayan cansızlardan, gelişip boy atan bitkiye, bitkiden yaşayış, dertlere uğrayış varlığına. Sonra güzelim akıl-fikir, ayırt ediş varlığına geldin; ondan sonra da beş duyguyla altı yönün dışına varacaksın.”

“İnsanoğlu önce cematlarda (cansızlarda) zuhur etti, sonra cematlardan nebatlara geçti. Yıllarca o fidanlardan bir fidan gibi yaşadı, çok farklı olan cemat halinden habersiz. Nebati halden hayvani hale geçince, nebat halinden hiç bir şey hatırlamadı, nebatlar âlemine duyduğu meyilden başka. Bilhassa ilkbahar ve çiçekler açtığı zamanda. Yine biliyorsunuz ki Ulu Yaratıcı insanoğlunu hayvan durumundan insan haline çıkardı. Böylece insan iklimden iklime geçti, şimdiki gibi akıl irfan ve kudret sahibi oluncaya kadar. Evvelki akıllarından hiç bir hatırası yoktur, şu anki akıl durumu da değişecektir.”

Sanırım isimlerini zikrettiğimiz müslüman bilim adamları ve düşünürlerinni ifâdeleri Evrimsel süreci kabul etmenin Yaratıcı’yıreddetmek anlamına gelmediği, hatta gerçeğin bu olduğu; ama sonradan saptırıldığı noktasında bir açıklama olabilir.

Yararlanılan Kaynaklar:

- Atay, T., Din Hayattan Çıkar
– Marifetname, Erzurumlu İbrahim Hakkı

İlgili Yazılar:

Tavsiye Kitap:

İslam’da Evrimci Yaratılış Teorisi Prof. Dr. Mehmet Bayraktar

İlginizi çekebilecek diğer yazılar..

Fikre TakılanlarSonsuzluk Kulesi 'ni takip eden bazı okurlardan e-postama çeşitli konularda (Mucizeler, Duygusallığın yeri, Sabır-Dua-Zikir-Rıza kavramları, Kıyamet süreci, Ölüm ötesi, Cinler, İman) ...

Beyindeki dedi ‘kodu’Mu’minûn sûresinin hemen başında, kişisel ve rûhsal gelişimin en önemli adımlarından birisi olduğunu düşündüğüm bir ibare var. Müminlerin, yani ...

“BEN”den “ben”e, “ben”den “BEN”e-3.2 (… ÂDEM ’in belirişi ...( … ÂDEM ’in belirişi). Doğa tek hücreli canlıların “sonsuz şimdi” yi yaşayan birkaç saniyelik kimyasal hafıza sından 4 ...

Holografik YansımaKur'ãn’ın hüküm bildiren âyetleri insanlara kendi hakikatlerini tanıtacak, manevi olgunlaşmalarını sağlayacak ve toplumsal ilişkilerini düzenleyecek bilgileri içerir iken, kıssaları ...